Πρακτικές συμβουλές για τη φροντίδα των κάκτων

   


Νερό

Ξεκινάτε να ποτίζετε τους κάκτους την άνοιξη, όταν οι θερμοκρασίες αρχίσουν να ανεβαίνουν.
Σταματάτε το πότισμα όταν πλησιάζει το φθινόπωρο και ο καιρός γίνεται πιο κρύος και υγρός.
Την άνοιξη, όταν ξεκινούν να αναπτύσσονται και να βγάζουν λουλούδια, χρειάζονται περισσότερο νερό. Ωστόσο κάποιοι δικοί μου κάκτοι ανθίζουν από το Φεβρουάριο! Τότε, είναι καλά να τους δοθεί λίγο νερό, έστω κι αν ακόμη δεν είναι ακριβώς άνοιξη...
Κάποιοι κάκτοι ανθίζουν το φθινόπωρο. Ακόμη κι αφού έχω σταματήσει να ποτίζω τους υπόλοιπους κάκτους, αυτοί που ανθίζουν χρειάζονται λίγη υγρασία.
Το χειμώνα αφήνω τους κάκτους μου εντελώς στεγνούς. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να αντέξουν και τις πολύ χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα, ακόμη και κάτω από το 0. 
Ποτέ μην τοποθετείτε πιατάκι κάτω από τους κάκτους, γιατί διατρέχετε τον κίνδυνο να σας σαπίσει το φυτό.
Ποτέ μην ποτίζετε τους κάκτους μέρα μεσημέρι και εάν τους χτυπάει απευθείας ήλιος. Εγώ ποτίζω τους κάκτους μου το πρωί κατά την άνοιξη και το απόγευμα το καλοκαίρι.
Μαζί με το πότισμα, δώστε στους κάκτους κάποιο ειδικό λίπασμα. Αν δε βρείτε ειδικό, ζητήστε κάποιο με το πρώτο στοιχείο χαμηλότερο από τα άλλα δύο (π.χ. 6-10-10). Το πρώτο στοιχείο στα λιπάσματα είναι το άζωτο, ενώ τα άλλα δύο είναι φώσφορο και κάλιο. Αναζητήστε ένα λίπασμα χαμηλό σε άζωτο. Εγώ τους βάζω λίπασμα μία φορά το μήνα από τον Απρίλιο μέχρι τον Ιούλιο.
Όταν ποτίζετε, φροντίστε το χώμα να διαποτιστεί πλήρως με νερό. Μην ποτίζετε, δηλαδή, τη γλάστρα επιφανειακά.
Θυμηθείτε ότι οι κάκτοι είναι προσαρμοσμένοι να αντέχουν στην έλλειψη νερού. Έτσι, είναι δυνατόν να απορροφούν και την υγρασία που βρίσκεται στον αέρα.
Ο καλύτερος κανόνας: εάν δεν είστε σίγουροι για το αν χρειάζεται το φυτό πότισμα, μην το ποτίσετε. Εγώ δοκιμάζω το χώμα με ένα σουβλακόξυλο: βάζοντας το σουβλακόξυλο ή οδοντογλυφίδα μερικά εκατοστά στο χώμα μπορείτε να καταλάβετε εάν είναι στεγνό ή υγρό. Αν είναι στεγνό, το ξυλαράκι θα είναι στεγνό όταν το βγάλετε από το χώμα, εάν είναι υγρό το χώμα, θα δείτε επάνω στο ξυλάκι κομματάκια χώματος. Στην πρώτη περίπτωση ποτίζουμε, στη δεύτερη όχι. Σε γενικές γραμμές από τον Απρίλιο μέχρι το Σεπτέμβριο, ποτίζω μία φορά περίπου την εβδομάδα, το πολύ δύο.
Οι περισσότεροι κάκτοι προτιμούν το ph του χώματος να είναι ελαφρώς όξινο (6-6,5). Δυστυχώς, ακόμη κι αν αγοράσει κανείς το καλύτερο χώμα, το πότισμα με νερό της βρύσης συνήθως με τον καιρό κάνει το χώμα αλκαλικό (θα δείτε συνήθως στον πάτο τις γλάστρας άλατα). Έτσι, εάν είναι δυνατόν, προτιμήστε το βροχόνερο που μπορείτε να συλλέξετε σε έναν απλό κουβά ή θυμηθείτε να μεταφυτεύσετε με νέο χώμα το φυτό ύστερα από 2-3 χρόνια το πολύ.


Χώμα

Προμηθευτείτε κάποιο ειδικό χώμα για κάκτους. Το σημαντικό κριτήριο είναι να επιτρέπει το γρήγορο στράγγισμα του νερού. Ένα καλό χώμα για κάκτους μπορεί να έχει κάποιο ποσοστό άμμου ή/και πετραδάκια που βοηθούν στο στράγγισμα.
Εάν δεν μπορείτε να βρείτε χώμα ειδικό για κάκτους, μπορείτε μόνοι σας να φτιάξετε κάποιο μίγμα από κοινό φυτόχωμα, τύρφη και κάποιο ποσοστό άμμου ή και πολύ ψιλό πετραδάκι. Η τύρφη παίζει το ρόλο του να κάνει πιο όξινο το ph του χώματος (που αρέσει στους περισσότερους κάκτους). Έτσι, αν δε βρείτε τύρφη, μπορείτε να βάλετε κάποιο ποσοστό χώματος για οξύφυτα (αζαλέες, γαρδένιες κ.λπ.).
Τα βοτσαλάκια και πετραδάκια που μπορεί να δείτε ότι τοποθετούνται στο επάνω μέρος της γλάστρας, πιστεύεται ότι προστατεύουν από κάποια ζιζάνια. Ένας άλλος λόγος που χρησιμοποιούνται είναι για να προστατεύουν τη βάση του φυτού από το να έρχεται σε άμεση επαφή με το χώμα. Όταν το χώμα είναι υγρό για αρκετό καιρό, αυτό μπορεί να προκαλέσει σάπισμα της βάσης του φυτού. Εκτός από αυτά, δίνουν και ωραιότερη εμφάνιση στο φυτό.
Μία πολύ καλή συμβουλή που έχω διαβάσει είναι να τοποθετείται στον πάτο της γλάστρας, πριν μπει το χώμα ένα κομμάτι χαρτιού ή φίλτρο του καφέ. Με τον τρόπο αυτό συγκρατείται το χώμα και δε φεύγει από τις τρύπες της γλάστρας.
Για να εξασφαλιστεί το ότι το χώμα στη γλάστρα δε θα παραμείνει υγρό για πολύ, είναι καλό να προτιμούνται όσο το δυνατόν μικρές γλάστρες (ανάλογα με το μέγεθος του φυτού). Με τον τρόπο αυτό, μπορείτε να έχετε καλύτερο έλεγχο της υγρασίας του χώματος (και πιάνουν και λιγότερο χώρο).

Φως

Οι κάκτοι χρειάζονται όσο το δυνατόν περισσότερο φως και ήλιο.
Ένας πολύ χρήσιμος κανόνας είναι να παρέχεται κάποιος ίσκιος σε κάκτους που έχουν αραιά αγκάθια και το δέρμα τους είναι εμφανές. Αντιθέτως, κάκτοι που είναι "ασπριδεροί" και με πολύ πυκνά αγκάθια προτιμούν την άμεση έκθεση στον ήλιο. Την άμεση έκθεση στον ήλιο "αγαπούν" και οι κάκτοι που έχουν γαλαζωπό δέρμα. Πολλοί κάκτοι ανοίγουν τα λουλούδια τους όταν ο ήλιος τούς χτυπάει απευθείας.
Το χειμώνα έχω τους περισσότερους κάκτους μου στο μπαλκόνι σκεπασμένους με μουσαμά δημιουργώντας ένα αυτοσχέδιο θερμοκήπιο. Έτσι, και το χειμώνα έχουν φως και κατά τις ηλιόλουστες αλλά κρύες ημέρες μπορεί να έχουν κάποια φυσική θέρμανση και να αντέχουν καλύτερα τις χαμηλές θερμοκρασίες της νύχτας. Εάν μένετε σε μέρος όπου ο χειμώνας είναι πολύ δριμύς, μπορείτε να τους έχετε σε κάποιο δωμάτιο χωρίς θέρμανση (αποθήκη, υπόγειο κ.λπ.) για τις ημέρες με πολύ κρύο. 
Την άνοιξη που ο ήλιος ξεκινάει να γίνεται πιο έντονος, κάποιοι κάκτοι μπορεί να καούν από τον ήλιο (δεν παίρνουν ακριβώς φωτιά :-), αλλά δημιουργούνται αλλοιώσεις στην επιδερμίδα τους). Έτσι, όταν θα δείτε να αλλάζει το χρώμα της επιδερμίδας του φυτού σε καφέ, κοκκινωπό κ.λπ., μάλλον κάτι τέτοιο έχει συμβεί). Γι' αυτό χρειάζεται σταδιακή έκθεση στον ήλιο ή κάποια σκίαση (δείτε στη φωτογραφία πώς δημιουργώ ίσκιο). Το ίδιο ίσως χρειαστεί κατά τις πολύ ζεστές ημέρες (καύσωνας).
Έχετε πάντα στο νου σας την ισορροπία μεταξύ φωτός, νερού και θερμοκρασίας: Σε ένα σκοτεινό μέρος με ζέστη, οι κάκτοι σας θα υπέφεραν. Μάλιστα, εάν τους ποτίζατε (καλό από τη μία) θα δημιουργούσαν περίεργη ανάπτυξη (κορμούς με δυσανάλογη και αφύσικη επιμήκυνση). Αυτό πιθανόν να το δείτε σε κάποια καταστήματα που πωλούν κάκτους και συμβαίνει από την προσπάθεια του φυτού να φτάσει σε μέρος με φως!

Εποχές

Οι κάκτοι βρίσκονται σε ανάπαυση το χειμώνα και όταν οι θερμοκρασίες είναι πάρα πολύ υψηλές το καλοκαίρι.
Κατά την εποχή της ανάπαυσης, οι κάκτοι δεν αναπτύσσονται και βρίσκονται σε μία κατάσταση νάρκης. Έτσι, εάν τους προσθέσετε νερό κατά την περίοδο αυτή, δε θα απορροφηθεί από το φυτό και θα έχει ως αποτέλεσμα να σαπίσουν οι ρίζες του.
Το χειμώνα δεν ποτίζω καθόλου τους κάκτους μου και μένουν έξω ακόμη και σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες.
Τις πολύ ζεστές μέρες του καλοκαιριού χρειάζεται κάποιο πολύ αραιό πότισμα μόνο (κάθε δύο εβδομάδες).
Οι χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα, όχι μόνο δεν πρέπει να αποφεύγονται, αλλά πρέπει να επιδιώκονται καθώς απαιτούνται για την παραγωγή λουλουδιών την άνοιξη. Καλή χειμερινή θερμοκρασία θεωρείται κάτω από τους 15 ή 10 βαθμούς Κελσίου και μέχρι 8. Ωστόσο, οι περισσότεροι δικοί μου έχουν μείνει έξω και με θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν. Υπάρχουν, όμως, και εξαιρέσεις. Βρείτε το όνομα του κάκτου σας και αναζητήστε τυχόν ειδικές πληροφορίες. Σημαντικός παράγοντας για να αντέξουν τις χαμηλές θερμοκρασίες είναι το χώμα των φυτών να είναι απολύτως στεγνό.
Εάν δεν μπορείτε να αφήσετε τους κάκτους σας έξω σε κάποιο μπαλκόνι, επιλέξτε κάποιο δωμάτιο που δεν έχει θέρμανση, ή τουλάχιστον, έχει χαμηλότερη θερμοκρασία από το υπόλοιπο σπίτι.
Όταν έρθει η άνοιξη και εξαλειφθεί ο κίνδυνος παγωνιάς, μπορείτε να "ξυπνήσετε" τα φυτά, ψεκάζοντάς τα με λίγο νερό. Με τον τρόπο αυτό θα πάρουν κάποια λίγη υγρασία χωρίς να διατρέχουν τον κίνδυνο να σαπίσουν και θα αισθανθούν ότι μπορούν να ξεκινήσουν τον θερινό τους κύκλο. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται και ξεσκόνισμα του δέρματός τους που είναι απαραίτητο για να αναπνέουν.


Ειδικά χαρακτηριστικά

Οι κάκτοι αποτελούν μεν μία οικογένεια, ωστόσο δεν μπορούν να μπουν όλοι μαζί σε μία κατηγορία και να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Ακολουθώντας τις παραπάνω συμβουλές είναι δυνατόν να διατηρήσετε πολλών διαφορετικών ειδών κάκτους. Είναι θα έλεγα, τα βασικά που ισχύουν γενικώς για όλους.
Ευκολία - δυσκολία
Για κάποιον που θα ήθελε να μη δυσκολευτεί πολύ, θα συμβούλευα να αγοράσει κάκτους που θεωρούνται σχετικά εύκολοι. Για παράδειγμα, οι κάκτοι του γένους mammillaria (που είναι και η πολυπληθέστερη κατηγορία), δε σαπίζουν εύκολα, αντέχουν συνήθως σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες και θα σας ανταμείψουν σχετικά εύκολα και γρήγορα με πάρα πολλά λουλούδια από την άνοιξη και, μερικοί, όλο το καλοκαίρι. Στην πραγματικότητα, όλοι οι κάκτοι βγάζουν άνθη. Ωστόσο, μερικοί από αυτούς πρέπει να φτάσουν σε ορισμένο μέγεθος και ηλικία για να ανθοφορήσουν.
Μέγεθος
Ένα άλλο σημαντικό κριτήριο είναι το μέγεθος. Ορισμένοι κάκτοι γίνονται στη φύση μέχρι και 20 μέτρα ψηλοί και μερικά μέτρα διάμετρο (θυμηθείτε τις ταινίες western με τους καουμπόϊδες...), γεγονός που μας δείχνει ότι σε ένα διαμέρισμα ειδικά, εκ των πραγμάτων η ανάπτυξή τους θα περιοριστεί από τη γλάστρα που θα τους έχετε (εκτός κι αν έχετε κάποιο χώρο έξω και κάποιο θερμοκήπιο). Αυτό ισχύει για τους κάκτους που, από μικροί συνήθως, έχουν σχήμα κυλινδρικό. Οι κάκτοι του γένους mammillaria μεγαλώνουν κυρίως σε διάμετρο (10-20 εκ.) παρά σε ύψος και έχουν περισσότερο στρογγυλό σχήμα. Καθώς, επίσης, γενικά η ανάπτυξή τους είναι αργή, θα μπορείτε να χαρείτε τα φυτά και οι ανάγκες σε χώρο δεν είναι μεγάλες. Το ίδιο συμβαίνει με τους κάκτους του γένους parodia, κάποιοι echinopsis (συνήθως με θεαματικά μεγάλα άνθη), rebutia, gymnocalycium κ.α., που όλοι τους βγάζουν σχετικά γρήγορα άνθη και το μέγεθός τους είναι λογικό για οποιοδήποτε χώρο. Εάν είναι δυνατόν, ρωτήστε για το όνομα ή/και τις συνήθειες του φυτού από εκεί που θα το αγοράσετε (λίγο δύσκολο να πετύχετε κάποιον που να γνωρίζει, αλλά, ποτέ δεν ξέρεις...)


Αυτές είναι κάποιες μόνο γενικές πληροφορίες. Όπως ανέφερα παραπάνω, υπάρχουν εξαιρέσεις όπως π.χ. με τη χαμηλότερη θερμοκρασία που μπορεί να επιβιώσει κάποιος κάκτος. Μερικοί (π.χ. melocactus) δεν μπορούν να επιβιώσουν κάτω από τους 15 βαθμούς Κελσίου. Κάποιοι άλλοι, χάνουν τις ρίζες τους όταν μείνουν για πολύ καιρό χωρίς νερό το χειμώνα. Αυτό δεν καταστρέφει το φυτό, αλλά αργεί να ξεκινήσει την ανάπτυξή του την άνοιξη, γιατί πρέπει να ξαναβγάλει ρίζες. Στη δική μου περίπτωση, οι περισσότεροι κάκτοι που έχασα, είτε αρρώστησαν (και δε γνώριζα τι πρέπει να κάνω) είτε τους είχα ποτίσει πολύ (ειδικά την άνοιξη και το φθινόπωρο...).

Εάν πραγματικά ενδιαφέρεστε να αποκτήσετε μία μικρή συλλογή με κάκτους, θα σας συμβούλευα να αγοράσετε κάποιο ειδικό βιβλίο για κάκτους. Εκεί θα βρείτε πιο αναλυτικές πληροφορίες για τη φροντίδα τους και άλλα χρήσιμα όπως αντιμετώπιση ασθενειών, ειδικές συμβουλές για ορισμένα είδη κ.λπ. Επίσης, μπορείτε να βρείτε πολλές πληροφορίες στο διαδίκτυο. Επισκεφτείτε τον κατάλογο των συνδέσμων μου και επιλέξτε από μία μεγάλη γκάμα δικτυακών τόπων σχετικών με τους κάκτους. Τέλος, υποβάλλετε κάποια απορία σας ή ερώτηση στο φόρουμ ανταλλαγής απόψεων. Πάντα κάποιος είναι πιθανό να γνωρίζει κάτι περισσότερο και να σας βοηθήσει.