Η Κέρκυρα είναι ένα από τα βορειότερα νησιά του Ιονίου, με έκταση 592 χμ2. Θεωρείται το έβδομο σε μέγεθος ελληνικό νησί και το δεύτερο μεγαλύτερο μετά την Κεφαλονιά στο Ιόνιο. Για όσους την έχουν επισκεφθεί, εκτός από την αρχιτεκτονική της βασισμένης σε ενετικά κυρίως πρότυπα, εντύπωση θα έχει προκαλέσει το πολύ της πράσινο (1) και το εκπληκτικό φυσικό της τοπίο.
(Σημ.: Οι αριθμοί σε παρένθεση παραπέμπουν στις αντίστοιχες φωτογραφίες).

  
1. Άποψη της πόλης της Κέρκυρας, από τις ΝΔ πλαγιές του Παντοκράτορα. Όπου δεν επικρατεί αυτοφυής βλάστηση, είναι ορατοί οι ελαιώνες.

Από τον βορρά μέχρι το νότο, εκείνο που επικρατεί είναι το λαδί χρώμα της ελιάς, που χαρακτηρίζει το σύνολο του τοπίου του νησιού. Στην πραγματικότητα, αυτό που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης, οφείλεται στους βενετούς, που μετά την κατάληψη της Κρήτης το 1667 από τους Τούρκους, χάνουν τη σημαντικότερη γι’ αυτούς πηγή ελαιολάδου. Και ότι είχε γίνει στην αρχαιότητα με την Κύπρο, επαναλαμβάνεται από τους βενετούς στα Ιόνια και την Κέρκυρα.  Έτσι παραχωρούν ορισμένα προνόμια στους ντόπιους των Επτανήσων με την προοπτική –πράγμα που έγινε- να δημιουργήσουν ένα νέο και τεράστιο ελαιώνα στα νησιά αυτά, σαν αντίβαρο των όσων έχασαν στην Κρήτη. Αυτό βέβαια έγινε σε βάρος του φυσικού τοπίου των νησιών και της ίδιας της Κέρκυρας, αφού τεράστιες εκτάσεις που πριν ήταν πευκόφυτες ή γεμάτες από δάση βαλανιδιάς, εκχερσώθηκαν και στη θέση τους φυτεύτηκαν ελαιόδεντρα. Εδώ και κει μπορεί ακόμη και σήμερα κάποιος να δει αιωνόβια δέντρα αυτής της περιόδου (2). Σήμερα, ο κερκυραϊκός ελαιώνας αποτελείται από περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια δέντρα.

2. Υπεραιωνόβια ελιά στη Νήσο της λιμνοθάλασσας Αντινιώτη στον βορρά.

Από το αρχικό φυσικό τοπίο του νησιού, έχουν διασωθεί ελάχιστες νησίδες, όπως τα πευκοδάση στη Μυρτιώτισσα και τη δυτική  ακτή ή τα μικρά διάσπαρτα δρυοδάση στις πλαγιές κυρίως του Παντοκράτορα, του ψηλότερου βουνού του νησιού (3).

3. Απομεινάρι του μεγάλου δρυοδάσους που κάποτε κάλυπτε σχεδόν όλο τον Παντιοκράτορα, (περιοχή Ερίβα στα βόρεια). 

Η Κέρκυρα, μερικές χιλιάδες χρόνια πριν αποτελούσε τμήμα των απέναντι ηπειρωτικών ακτών και για τον λόγο αυτό το κλίμα του νησιού σήμερα δεν διαφέρει ιδιαίτερα από αυτό της απέναντι Ηπείρου ή και της Αλβανίας. Παρ’ όλα αυτά, επειδή το νησί δέχεται την επίδραση των θαλάσσιων ρευμάτων, το κλίμα είναι γενικά ήπιο τον χειμώνα, με εξαίρεση τις βόρειες ακτές που δέχονται την επίδραση των απέναντι ψηλών αλβανικών βουνών και έτσι όποτε χιονίζει εκεί, αυτό γίνεται αισθητό κλιματικά και στη βόρεια Κέρκυρα. Ο Παντοκράτορας, το ψηλότερο βουνό (914μ), αποτελεί και το όριο μεταξύ των δύο κλιματικών ζωνών στο νησί. Η βόρεια πλευρά του χαρακτηρίζεται ακριβώς από ψυχρότερους  χειμώνες, ενώ στα νότιά του και προς την πλευρά της πόλης της Κέρκυρας το κλίμα είναι σαφώς ηπιότερο. Έτσι, το χιόνι είναι σπάνιο φαινόμενο στα νότια του νησιού, ενώ στον βορρά οι χιονοπτώσεις κυρίως στα ορεινά δεν αποτελούν έκπληξη (4). Γενικά πάντως το κλίμα είναι δροσερό τον χειμώνα και υγρό και ζεστό το καλοκαίρι.

4 α & β Χιονισμένοι ελαιώνες στον βορρά (Δεκέμβριος 2007). Τέτοια τοπία είναι πολύ σπάνιο να συναντήσει κανείς στο νότο του νησιού την ίδια χρονική περίοδο.

Το τοπίο μπορεί να χαρακτηριστεί σαν ορεινό. Ο Παντοκράτορας στα βόρεια και οι Άγιοι Δέκα (576μ.) στο μέσο του νησιού, αποτελούν τους σημαντικότερους ορεινούς όγκους. Η δραστηριότητα του νερού στους σχηματισμούς αυτούς δημιούργησε με την πάροδο του χρόνου σπήλαια, όπως αυτό του Γαρδικίου στο νότο, με προϊστορική κατοίκηση ή αυτών στον βορρά, όπως η ανθρωπόγραβα της Κληματιάς ή  τα δύο σπήλαια των Λουτσών, η Περιστερόγραβα και η κάτω Γράβα. Εξ άλλου πάμπολλοι λόφοι χαρακτηρίζουν το πεδινό τμήμα της νότιας Κέρκυρας, αλλά σε γενικές γραμμές,  το λοφώδες τοπίο επικρατεί σχεδόν παντού. Ελάχιστες είναι οι πραγματικές πεδιάδες με σημαντικότερη αυτή του Λιβαδιού του Ρόπα, στα κεντροδυτικά, και της λιμνοθάλασσας Κορισσίων στα ΝΔ,  ενώ οι πλαγιές του Παντοκράτορα χαρακτηρίζονται στα υψηλότερα σημεία τους από αναβαθμίδες (τις τροχαλιές στη ντοπιολαλιά), που πριν από την επέλαση του τουρισμού τις καλλιεργούσαν με ρεβύθια, φακές κ.α. (5).

5. Τροχαλιές στην Πετάλια, λίγο πριν την κορυφή του  Παντοκράτορα. 

6. Αλμυρός Αχαράβης.

7. Λιμνοθάλασσα Κορισσίων

 
8. Βραχώδες τμήμα της ακτής στον Άγιο Σπυρίδωνα, κοντά στην Αχαράβη, Β Κέρκυρα.  

Οι ακτές του νησιού χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλία. Μεγάλες σε μήκος αμμουδιές, σε ορισμένες από τις οποίες επικρατούν αμμοθίνες, όπως αυτές στον Αλμυρό της Αχαράβης στον βορρά (6)και της λιμνοθάλασσας των Κορρισίων στο νότο (7), ανάμεικτες, όπως αυτές του Αγ. Σπυρίδωνα στον βορρά (8)και της Μυρτιώτισσας στα δυτικά, με βράχια αλλά και ενδιάμεσες αμμουδιές, απότομες ακτές με ασταθή τοιχώματα (Αρκουδίλας στο νότο) (9), ή ακτές με χαρακτηριστικά κάθετα πηλώδη τοιχώματα (Λογγάς και Αρίλας στον βορρά) (10-11) ή ακόμη και μικρές παραλίες με χοντρά βότσαλα (Αυλάκι, (12))είναι μέρος μόνο της ποικιλίας των 217 χμ. της κερκυραϊκής ακτογραμμής.

 
9. Αρκουδίλας, το νοτιότερο άκρο της Κέρκυρας.

10α. Λογγάς στους Περουλάδες, ΒΔ Κέρκυρα.

10 β & γ. Λογγάς Περουλάδων. 

11 α & β. Αρίλας,  στο πιο ΒΔ σημείο του νησιού.

12. Αυλάκι Κασσιώπης (ΒΔ Κέρκυρα). 

Εξ αιτίας των συχνών χειμωνιάτικων βροχοπτώσεων θα περίμενε κανείς αφθονία επιφανειακών υδάτων. Αυτό όμως δεν συμβαίνει παρά μόνο στα παράλια όπου υπάρχουν και οι σημαντικότερες λιμνοθάλασσες σήμερα (Αντινιώτη (13 α , β & γ),
Άκολη ή Ακόλι, Αυλάκι ή Κανάλι (14), Βρωμόλιμνη κ.α. στον βορρά, Χαλικιοπούλου, δίπλα στο αεροδρόμιο της πόλης, στο κέντρο του νησιού και  Κορρισίων στο νότο).

13 α & β. Λιμνοθάλασσα Αντινιώτη στον βορρά

13 γ. Αντινιώτη 

14. Αυλάκι ή Κανάλι Κασσιώπης

Τα ποτάμια ασήμαντα στην πλειονότητά τους (Τυφλός, Λευκίμμης, (15) κ.α.), σχηματίζουν παρ’ όλα αυτά μικρούς καταρράκτες τον χειμώνα, όπως αυτούς στους Κυπριανάδες, στις Νυμφές και στην Κληματιά. (16).

15. Ποταμός Λευκίμμης

 
16. Καταρράκτης Κυπριανάδων

Η χλωρίδα του νησιού δεν διαφέρει σε πολλά σε σχέση με αυτή που συναντά κανείς στις απέναντι ακτές και αυτό λόγω γεωλογικών και κλιματικών συγγενειών ή επιδράσεων που προαναφέρθηκαν (για τη χλωρίδα, θα ασχοληθούμε σε επόμενο εκτενές άρθρο). Το ίδιο ισχύει και για την πανίδα με εξαίρεση τα μεγάλα θηλαστικά, που στη σύγχρονη τουλάχιστον εποχή, λείπουν παντελώς από το νησί. Από τη σχετικά πρόσφατη ιστορία του τόπου, είναι γνωστό ότι το τσακάλι αφθονούσε στον Παντοκράτορα μέχρι τη δεκαετία του ’60, οπότε εξαφανίστηκε εξ αιτίας του κυνηγιού και των δηλητηρίων. Φαίνεται να συμβαίνει το ίδιο και με την αλεπού, που ενώ μέχρι και πριν 5-6 χρόνια μπορούσε κανείς να τη συναντήσει ακόμα και στο να διασχίζει τους δρόμους του νησιού, σήμερα πρέπει να έχουν απομείνει ελάχιστες. Και εδώ σημαντικό ρόλο στην σχεδόν ολοκληρωτική τους εξαφάνιση παίζει η άγνοια των κατοίκων και οι προκαταλήψεις σχετικά με το πολύ χρήσιμο αυτό ζώο. Προφανώς πια, οι εναπομείναντες πληθυσμοί περιορίζονται στα ορεινά και σε πολύ αραιοκατοικημένες περιοχές.. Ελέγχεται εξ άλλου η πληροφορία για ύπαρξη αγριογούρουνων σε ορισμένες περιοχές. Από τα μικρά θηλαστικά υπάρχουν πολλά είδη τρωκτικών όπως ποντικοί, μυγαλές, αρουραίοι, μυωξοί, βίδρες, λαγοί, σκαντζόχοιροι (17), κουνάβια (18) κ.α. Η λιμνοθάλασσα Αντινιώτη ήταν γνωστή στους ενδιαφερόμενους για τις βίδρες της, τα τελευταία χρόνια όμως πιθανότατα έχουν εξαφανιστεί. Ίσως ελάχιστες να έχουν απομείνει σε άλλους υγρότοπους του νησιού. Ούτε βέβαια βοηθάνε οι ταμπέλες που υποδεικνύουν την ύπαρξή της στην περιοχή, αφού μάλλον άγρα πιθανών τουριστών θυμίζουν, παρά την ύπαρξη κάποιου σχετικού πληθυσμού του ζώου αυτού (19).

17. Σκαντζόχοιρος σε επίσκεψή του σε κήπο.

18. Κουνάβι  σε απογευματινή επίσκεψη  σε σπίτι.

19. Πινακίδα που υποδεικνύει την «ύπαρξη» βίδρας στην περιοχή της λιμνοθάλασσας Αντινιώτη.  

Από τα ερπετά και αμφίβια, χαρακτηριστικότερα είναι οι χερσαίες και οι ποταμίσιες χελώνες, ενώ τα τελευταία 10 χρόνια περισσότερες από 3 careta careta έχουν ξεβραστεί νεκρές στην περιοχή του Αλμυρού στον βορρά. Μία μάλιστα έφερε και δακτυλίωση. Σαύρες (20), φίδια (οχιές, δεντρογαλιές, κ. α.), βάτραχοι και φρύνοι (bufo bufo)(21 & 22), πέφτουν συχνά θύματα αυτοκινήτων, αλλά η άγνοια και η αποστροφή των κατοίκων για την χρησιμότητα ιδιαίτερα των ερπετών, καθώς και η αύξηση του τουρισμού, δεν προμηνύουν κάτι θετικό για την διατήρηση των πληθυσμών τους. 

20a. Anguis fragilis (άποδη σαύρα)    



20b.  Lacerta trilineata

21.  Hyla arborea, ο κοινός δεντροβάτραχος. 

22 α. Φρύνος  (χρησιμότατος σε κήπους αφού καταναλώνει μεγάλες ποσότητες από σαλιγκάρια, σκουλήκια και άλλους επιβλαβείς για κάθε κήπο οργανισμούς). 

22 β. Νεαρός φρύνος, θύμα αυτοκινήτου.   

Από τα πουλιά, θα πρέπει να τονιστεί η ύπαρξη πολλών αρπακτικών, κυρίως γερακιών αλλά και Tyto alba, μιας από τις πιο χαρακτηριστικές και μεγάλου μεγέθους κουκουβάγιες. Σε «έκτακτη» εμφάνιση αναφέρεται στη λιμνοθάλασσα Αντινιώτη ένας βασιλικός αετός, εξαίρεση όμως του κανόνα. Κύκνοι επίσης εμφανίζονται περιστασιακά στην Αντινιώτη, κυρίως τους σκληρούς για την βόρεια Ευρώπη χειμώνες, αναζητώντας καταφύγιο σε λιγότερο ψυχρά μέρη, ενώ ερωδιοί απαντώνται συχνά τον χειμώνα σε όλες σχεδόν τις λιμνοθάλασσες του νησιού.  Επίσης, σπίνοι, κοκκινολαίμηδες και σουσουράδες αποτελούν σημαντικούς χειμερινούς επισκέπτες. Σπουργίτια, καρδερίνες, πέρδικες και πολλά άλλα μικρά πουλιά αποτελούν μερικούς μόνο από τους μόνιμους πτερωτούς κατοίκους του νησιού, ενώ οι τσίχλες, τα τρυγόνια και οι μπεκάτσες αποδεκατίζονται επανειλημμένα από τη δράση των κυνηγών και των λαθροθήρων. Η λαθροθηρία εξ άλλου θα έλεγε κανείς ότι αποτελεί το «εθνικό» σπορ των Κερκυραίων, όσων τουλάχιστον κυνηγούν.

Στα ποτάμια του νησιού συναντώνται μαρίδες όπως ονομάζουν οι ντόπιοι τα μικρά ψάρια του γλυκού νερού, γαρίδες, καβούρια και άλλα ασπόνδυλα, καθώς και νεροχελώνες (mauremis caspica & emys orbicularis). Τα ασπόνδυλα τέλος, αποτελούν μια άλλη μεγάλη κατηγορία ζωντανών οργανισμών του κερκυραϊκού περιβάλλοντος. Από τα πιο χαρακτηριστικά οι πεταλούδες και οι αράχνες (23 – 24).

23. Colias crocea 

24a. Araneus diadematus (;)

Εκτενής αναφορά στη χλωρίδα του νησιού θα γίνει σε επόμενο άρθρο. Για όποιον θα ήθελε να δει καλύτερες και περισσότερες φωτογραφίες για την χλωρίδα και την πανίδα της Κέρκυρας, παραπέμπω στη ιστοσελίδα του Damian Doyle, wildlife on Corfu, στο: http://www.geocities.com/corfuwildlife/

Προσοχή όμως, υπάρχουν ορισμένες ανακρίβειες, είτε στην ονοματολογία που δίνει, είτε σε πληροφορίες σχετικές με τη χλωρίδα και την πανίδα.

Μάριος Σαββουλίδης
(Ιστορικός-μουσειολόγος)

Κέρκυρα

Οι φωτογραφίες στην gallery

Σχετικό θέμα στο forum